Indeks | A | B | C | D | E | F | G | H | I | J | K | L | M | N | O | P | Q | R | S | T | U | V | W | X | Y | Z | 1 | 2 | 3 | 4 | 5


Wa aleikoemoes salaam tussenwerpsel, woordgroep (as antwoord op Moesliemgroet) Ook Wa alykoemoes salaam en die vrede van God op u ook: Die groet van ’n Moesliem is “Assala[a]moe alykoem”, wat beantwoord word met “Wa alykoemoes salaam” Die langer vorm van groet is: Assala[a]moe alykoem wa ragmatoellah of assala[a]moe alykoem wa ragmatoella[a]hie wa baraka[a]toe. Dan sal die antwoord wees: Wa alykoemoes salaam wa ragmatoella[a]hie wa baraka[a]toe (Die vrede van God, en die genade en seëninge op u) (Moosa Patel, Islam vir bekeerlinge, belangstellendes, vreemdelinge en nuwelinge).

waarheid s.nw. | waarhede | | ENGELS: truth
UITDRUKKING(S):
om die waarheid te sê, moet ek lieg ek kan werklik nie met sekerheid sê nie.


waarvandaan s.nw. [geen meervoud] › iemand se waarvandaan iemand se geboorteplek; die plek waar hy/sy vandaan kom, grootgeword/opgegroei het: Oor Suid-Afrika wil ek my nie uitlaat nie. Dis my waarvandaan, soos jy weet. Maar ek weet nie – of wil nie aanvaar ek weet én weet nie – wat daar aan die hand is nie. (Breyten Breytenbach, Voertaal.nu, 24 April 2020). | SINONIEM(E): komvandaan | Engels: place of birth | home town

wadde= woorddeel wat de …; wat die …: waddefok … en vir die tien jaar sedertdien wonder en stry ons soms oor waddefok om daarmee te doen (Annelize Visser, Vrye Weekblad, 14 Junie 2019). waddehel Die droë yswalms of waddehel die goed ook al heet wat elke nou en dan oor die dansvloer uitgepomp word (Eben Venter, Foxtrot van die vleiseters, 1993). waddemoer Waddemoer gaan nou aan? (Marthélize Tredoux, @Konfytbekkie, Twitter, 30 Maart 2013). | ENGELS: what the …

walkie-talkies s.nw. [meervoud] (Engels, SA, kookkuns, informeel) gebraaide hoenderpote en -koppe: lekker brosgebraaide walkie-talkies in Johannesburg verkoop hulle in die parkeerterrein by Sandringham walkie-talkies (Nettie Pikeur, Vrye Weekblad, 13 September 2019 ). Dis toe dat ek die Floriaanse straatkos, of afval, onthou en voorstel dat sy ’n opwip-kosstalletjie met gebraaide walkie-talkies begin (Henk Serfontein, Vrye Weekblad, 21 Junie 2019). T. word aangehaal as dat hy (oor ’n bord afval en walkie-talkies – asof dit ’n slegte ding is) aan my sou gesê het … (Rapport, 22 April 2018).

wanware s.nw. (rekenaar) kwaadwillige programme wat spesifiek ontwikkel word om rekenaars binne te dring en te beskadig: Wanware is sagteware wat spesifiek ontwerp is om jou rekenaar te beskadig, onregmatige toegang tot jou rekenaar [te verkry] en algehele ontwrigting te veroorsaak (Annelene Oberholzer, Huisgenoot, 20 Julie 2018). Virusse, spioenware en Trojaanse perde is voorbeelde van wanware. | ENGELS: malware

waqt s.nw. (Islam) (gebeds)tyd; (salaah)tyd.

wassie sametrekking ie

waterkremasie s.nw. | waterkremasies | | ENGELS: water cremation resomasie

waterpaniek s.nw. [geen meervoud] vrees wat ontstaan oor drinkbare water, veral dat dit gaan opraak, of dat dit in so ’n mate besoedel is dat dit nie langer vir menslike gebruik geskik is nie: Met die onlangse waterpaniek waardeur Kaapstad is, het ons groot geskrik en probeer water spaar waar ons kan (Madeleine Barnard, Vrye Weekblad, 28 Junie 2019). | ENGELS: water panic | water fears

waterverassing s.nw. | waterverassings | | ENGELS: water cremation resomasie

watsenaam s.nw. | watsenaams | watsenaampie | (informeel) woord in informele geselstaal soms gebruik om te verwys na iets wat nog nie ’n naam het nie, waarvan die spreker die naam nie ken nie, of waarvan hy/sy die naam vergeet het.
KYK OOK: megafter


wattie sametrekking (lekties) › wat die: ’n Taal wattie veranderie, is ’n taal wattie groei nie. (Shirmoney Rhode, LitNet, 4 November 2019). Dais tog anyway wattie mense wou gehêrit (Chase Rhys, Kinnes, 2018). | ENGELS: what the

wee bw. (lekties) weer: Dan gan sy wee kom en vra wat is slavery, dan moet ek dai oek vedydelik (Nathan Trantraal, Rapport, 26 Mei 2019). | ENGELS: again

weerhaan s.nw. | weerhane | weerhaantjie |
UITDRUKKING(S):
die weerhaan het gedraai die saak/situasie, of mense se gevoelens/sienswyse/menings daaromtrent, het verander. | SINONIEM(E): die wind het gedraai


weeskliënt s.nw. | weeskliënte | kliënt sonder ’n agent wat na hom/haar omsien, sodat dié kliënt tydens bemarkingsveldtogte dikwels oor die hoof gesien word, wat vir die maatskappy verspeelde kanse tot voortgesette besigheid tot gevolg het: | ENGELS: orphan client

weggooikultuur s.nw. [geen meervoud] kultuur gekenmerk deur artikels wat ontwerp of bedoel is om ná gebruik weggegooi te word: ’n Boer maak ’n plan en die Kubane het meesters geword om planne te maak van ou goed herstel. Daar is glad nie ’n weggooikultuur nie, alles word hergebruik (Marita van der Vyver, Sarie, 5 Desember 2019). Die werklike sondaar is die gewraakte weggooikultuur wat ongemerk ons lewens binnegesluip het. Dikwels is dit goedkoper om ’n onklaar huishoudelike toestel – ’n strykyster, koffiemaker, stofsuier, selfoon, draradio, noem maar op – met ’n nuwe te vervang as om dit te laat herstel (Gustaf Pienaar, Netwerk24, 9 Maart 2019). | ENGELS: throwaway culture

weghol-wipwa s.nw. | weghol-wipwaens | (figuurlik, informeel) iets wat onstuitbaar/onbeheerbaar voortgaan/voortstu: H. vertolk die rol van die gefolterde, folterende vrou soos ’n weghol-wipwa, tot in die fynste ontsteltenis (Deborah Steinmair, Vrye Weekblad, 13 Maart 2020). | ENGELS: runaway train

wêla-kapêla
tussenwerpsel sangerige uitroep om iemand te vermaak: As kinders het ons wanneer ’n bullebak sy moses teëgekom het, wêla-kapêla gesing en ons tonge koggelend uitgesteek (Herman Lategan, Netwerk24, 19 November 2018). Ek skryf maar net om te sê ons is nog saam en ons eersteling is ook op pad. So, wêla-kapêla aan almal wat negatief oor ons verhouding was (Son, 13 Februarie 2013).

bw. vermakerig: Ons is nié ’n klomp kinders wat mense jaloers wil maak nie, so hoekom tree ons so “wêla-kapêla” teenoor ons landgenote op? (Colette Combrink, NWU, Netwerk24, 2 Mei 2019). | ENGELS: told you so


welstandsduur s.nw. [geen meervoud] duur van 'n mens se gesondheid en lewensgehalte: Die idee van wetenskaplikes wat daaraan werk om mense se gemiddelde ouderdom na 100 jaar of meer te vermeerder, sentreer om welstandsduur eerder as lewensduur   (Elsabé Brits, Vrye Weekblad, 3 Januarie 2020). | ENGELS: duration of wellness | wellness span

werfeier s.nw. | werfeiers | eier van 'n vrylopende hoender of ander mak plaasvoël. | SINONIEM(E): plaaseier | skarreleier | ENGELS: free-range egg
KYK OOK: werfhoender


werfhoender s.nw. | werfhoenders | hoender wat nie pal in 'n lêbattery of hok aangehou word totdat dit geslag word nie, maar (minstens 'n gedeelte van die dag) vry rondloop | SINONIEM(E): skarrelhoender | vrylopende hoender | ENGELS: free-range chicken
KYK OOK: werfeier


werkisme s.nw. [geen meervoud] oortuiging dat die werk wat iemand doen nie net ekonomies noodsaaklik is nie, maar dat dit ’n noodsaaklike onderdeel van sy/haar identiteit en doel in die lewe is. | ENGELS: workism

werklikheid s.nw. | werklikhede | [gewoonlik enkelvoud]
toegevoegde werklikheid [afkorting: TW] Ook aangevulde werklikheid, uitgeboude werklikheid, toegevoegde realiteit, aangevulde realiteit, uitgeboude realiteit Direkte of indirekte beeld van die werklikheid waaraan 'n rekenaar intyds elemente toevoeg: Met toegevoegde werklikheid kan jy ’n gedrukte advertensie verander in ’n interaktiewe ervaring (Die Burger, 11 Julie 2013). [Die] keldermeester […] gaan van nou af saam met jou aan tafel “sit” wanneer jy een van die wyne geniet en jou meer van die wyn vertel. Toegevoegde realiteit word gebruik om dit moontlik te maak en danksy die app kan jy hoor én sien hoe [hy] meer van die wyn vertel – kompleet asof hy by jou huis is (Suzaan Potgieter, Die Burger, 15 Mei 2019). Mense wend hulle tot die internet om inligting te kry. Toegevoegde realiteit is ’n manier om die bronne van inligting in te trek na die wêreld om jou (Herman Engelbrecht, Die Burger, 3 Maart 2011). | ENGELS: augmented reality | AR


Westeloosheid s.nw. [geen meervoud] geopolitieke situasie, veral in die Noordelike Halfrond, waarin die lande van die Weste, d.i. Europa en Noord-Amerika, ekonomies, diplomaties, polities en militêr ’n ál kleiner rol speel, terwyl die invloed van nie-Westerse lande verstewig: Die tema van die konferensie […] was “Westlessness”, oftewel “Westeloosheid”. Agter dié begrip skuil die waarneming dat die Weste – Amerika en Europa – sy leidende magspolitieke, ekonomiese, intellektuele en morele posisie in die wêreld verloor. Dat ander wêrelddele, veral China, Rusland en die Midde-Ooste, dit uitdaag (Leopold Scholtz, Netwerk24, 22 Februarie 2020). | ENGELS: Westlessness

WhatsApp (handelsnaam)
s.nw.
1
[geen meervoud] (gratis) boodskaptoepassing vir slimfone en rekenaars waarmee gebruikers via ’n internetverbinding teksboodskappe kan stuur, mekaar kan bel, foto’s en video’s kan uitruil, ens.

2
| WhatsApps, whatsapps | [ook met kleinletter] boodskap wat iemand via hierdie toepassing stuur/ontvang: Ek het vir hom ’n WhatsApp gestuur.

ww. › whatsapp | het gewhatsapp | [met kleinletter] iemand bel of aan iemand ’n boodskap stuur via hierdie toepassing: Sal jy vir my haar nommer whatsapp, asseblief? Ek whatsapp jou vanaand.


WHO afk. [afkorting van: Wêreldhandelsorganisasie] | ENGELS: WTO | World Trade Organisation

whoonga s.nw. [geen meervoud] (dwelmsleng) Ook wunga
mengsel van heroïen, dagga en ander (na bewering soms ook antiretrovirale) middels wat gerook word
: Die polisie het ook dwelms soos whoonga (ook bekend as nyaope), tik en dagga gekonfiskeer (Alex Mitchley, Netwerk24, 11 Augustus 2019). The Citizen het vroeër berig dwelmgebruikers gebruik nou dooies se as om volume en skop by die straatdwelm whoonga te voeg (Cheréne Pienaar, Netwerk24, 10 Junie 2019). | SINONIEM(E): nyaope | njope


wies sametrekking (informeel) wie is: Nou kaantie wies ôs nou? (Jeremy Vearey, Vrye Weekblad, 5 April 2019). | ENGELS: who is/are

wieter s.nw. [ook met hoofletter, gewoonlik enkelvoud] (Islam) Ook wietr nieverpligte gebed voor slaaptyd: ’n Salaah wat aangeraai word voor slaaptyd en wat uit drie raka-ats bestaan, is bekend as Wietr (Moosa Patel, Islam vir bekeerlinge, belangstellendes, vreemdelinge en nuwelinge).

Wilde Weste s.nw. [geen meervoud]
1
› die Wilde Weste (geografie, histories) westelike deel van die VSA.

2
› ’n Wilde Weste [ook met kleinletter] (figuurlik) situasie waar wette en beheer afwesig is: Die mynbedryf het ’n Wilde Weste geword waar die omgewing en Suid-Afrika se waterbronne aan die kortste ent trek (Yolandi Groenewald, Vrye Weekblad, 5 Julie 2019).


windkragboer s.nw. | windkragboere | boer op wie se plaas ’n kommersiële windplaas met windturbines opgerig is: Windkragboere skep ruim (Francois Williams, Netwerk24, 15 Mei 2019). | ENGELS: wind farmer

windplaas s.nw. | windplase | windkragaanleg waar ’n groot aantal windturbines naby mekaar opgerig is vir die opwekking van elektrisiteit deur windenergie: Sy stel voor die regering laat die windkragbedryf toe om windplase wat tans in aanbou is, gouer klaar te maak, sodat hulle krag aan Eskom kan lewer voor die ooreengekome datum vir kommersiële bedryf (Francois Williams, Netwerk24, 10 Desember 2019). ’n Maatskappy wat ’n windplaas in ons omgewing oorweeg, het die projek voorlopig gestop toe ’n broeipaar sekretarisvoëls op hul nes daar gekry is (Charles Smith, Volksblad, 7 Desember 2019). ’n Windplaas neem omtrent net sowat ’n halwe tot een hektaar per windturbine se ruimte op (Francois Williams, Netwerk24, 15 Mei 2019). | ENGELS: wind farm

witbene s.nw. [meervoud] (tronktaal, figuurlik, informeel) Ook (lekties) witbiene die dood
witbene wees/lê dood wees: Soek kak met ôs vandag en djulle is amal witbene! (Jeremy Vearey, Jeremy vannie Elsies, 2018). ’n Onbekende vrouebestuurder was gisteroggend so byna witbene toe ’n aankomende trein haar Golf amper getref het (Basil Davids, Son, 20 Januarie 2015). Sewe lê witbene (Basil David, Son, 2 Julie 2018). Kannibaal witbene na koeëlwond (Son, 13 September 2017). | Engels: be dead

witbene gaan (gaan) sterf. | Engels: die

witbene maak doodmaak: Jy moet lig loop, meisie. Gita maak vir jou in ’n japtrap witbiene (Robert Daniels, Son, 1 November 2014). | Engels: kill
| Engels: death


woedoo s.nw. [gewoonlik enkelvoud] (Islam) wasritueel; was/bad met lopende water as vorm van spirituele reiniging: Voordat ’n Moesliem sy bede (salaah) gaan doen, is dit ’n voorvereiste om sekere liggaamsdele met lopende water te reinig. Dit is bekend as woedoo of abdas (Moosa Patel, Islam vir bekeerlinge, belangstellendes, vreemdelinge en nuwelinge). | SINONIEM(E): abdas
samestellings:
woedooplek


woepsklaps bw. skielik; eensklaps: en woepsklaps is almal deel van die partytjie (Riku Lätti, Vrye Weekblad, 3 Mei 2019). | ENGELS: all of a sudden

woer-woer
s.nw. | woer-woers | speelding wat bestaan uit ’n ronde skyf met gaatjies, soos ’n knoop, wat ’n mens, deur toutjies aan weerskante te trek, vinnig, met ’n woergeluid, heen en weer in die rondte kan laat spin: So af en toe het ek een van die knope wat so groot soos daardie jare se halfkroon was, gegaps en vir my ’n woer-woer gemaak waarmee ek skelmpies gespeel het (Nolan Venter, Netwerk24, 28 Junie 2019). Maak hulle nog sulke jasse met groot, plat knope met vier gate waarvan ’n lekker woer-woer gemaak kon word? (Johan van Wyk, Netwerk24, 15 Junie 2019).
UITDRUKKING(S):
woer-woer speel met … onopreg te werk gaan met …; … aan jou nukke en grille onderwerp: Só word daar woer-woer gespeel, met die eisers wat aan die kortste ent trek (Erika Gibson, Vrye Weekblad, 28 Junie 2018).

ww. | het gewoer-woer | vinnig (veral in ’n sirkel) beweeg op ’n manier wat aan die draai van ’n woer-woer om sy toutjie laat dink: Skielik woer-woer ’n groot uil laag oor hul koppe. (Etienne van Heerden, “Dol hond”). Die waaier flap oop en woer-woer soos ’n meganiese by al om die Garbo-gesig (Helene de Kock, Wynland-omnibus).
(ook figuurlik): Hy het gewoer-woer tussen wettig en onwettig (Leon van Nierop, RSG, 1 September 2017).


woke b.nw. [attr. en pred.] (Engels, informeel)
1
(a) bewus van, ingelig oor, op die hoogte van en (hoogs) sensitief vir rassevooroordeel, rassehaat, diskriminasie, (enige vorm van) sosiale onregverdigheid; wakker; sosiaal bewus; bewus empaties: Deur die sogenaamde regte woorde en benamings te gebruik, glo die PK’s dat dit van hulle beter en meer “woke” mense maak. “Woke”, vir diegene wat gewonder het, beteken om sosiaal bewus te wees. Jy is so bewus, jy slaap byna nooit (Mercy Kannemeyer, Vrye Weekblad, 14 Junie 2019). Dan loop ’n mens altyd die risiko om nie woke genoeg volgens drukgroepe te wees nie (Colette Combrink, NWU, Netwerk24, 7 Junie 2019). Leerplanontwerp, indien waar, het alles te doen met politieke simbolisme en om “woke" te wees (Jonathan Jansen (vertaal), Vrye Weekblad, 17 Mei 2019). Julle mense is net eenvoudig nie woke genoeg nie! (Etienne van Heerden, Die biblioteek aan die einde van die wêreld, 2019). (b) (ook) bewus van dinge wat die mens se natuurlike omgewing en die aarde bedreig: Dis hoekom ek steeds dink dat ’n algemene BA-graad oor twee jaar ’n vereiste moet wees vir alle studente, waartydens hulle leer om […] tegnologiese oplossings vir alledaagse probleme te vind, en waartydens hulle leer om “woke” argumente te ontwikkel oor klimaatsverandering, slim stede en sneltreine (Jonathan Jansen (vertaal), Vrye Weekblad, 28 Junie 2019). Ons gaan dit as “woke” los. Daar bestaan doodeenvoudig nog nie ’n Afrikaanse woord wat “woke” in sy youthful, effens sarkastiese konteks akkuraat kan vertaal nie (Madeleine Barnard, Facebook, 27 Junie 2019). | ENGELS: woke

OORSPRONG:
Afro-Amerikaanse variant van woken of awake

afleiding(s):
wokeness (Engels): Om skepties te staan teenoor ouer Suid-Afrikaanse kulturele instellings verteenwoordig in hierdie tye natuurlik ’n soort wokeness, om die Engelse woord te gebruik, dit wil sê ’n soort verskerpte sensitiwiteit vir die sosiale geregtigheidskwessies van die dag (Fanie Naudé, Rapport, 4 Augustus 2019).


wolkbestuiwing s.nw. [gewoonlik enkelvoud] poging om die neerslagproses van reën aan te help deur uit ’n vliegtuig ’n mengsel van natriumchloried (tafelsout) in wolke te sproei, of ’n groot hoeveelheid silwerjodiedkristalle uit te strooi, waardeur yskristalletjies vorm wat teen mekaar bots, groter en swaarder word, en as reëndruppels grond toe val. | ENGELS: cloud seeding

wolkkombuis s.nw. | wolkkombuise | restaurantkombuis (sonder restaurant), waar bestellings via die internet of telefonies ontvang word en geregte uitsluitlik vir aflewering elders, aan mense by hulle huise of kantore, berei word | SINONIEM(E): donkerkombuis | spookkombuis
KYK OOK: donkerkombuis


wonder ww. | het gewonder |
UITDRUKKING(S):
oor die son staan en wonder wetenskaplike bewyse en/of konkrete, voor die hand liggende waarhede nie begryp of aanvaar nie: (Heino du Plessis, 3 Mei 2020).


woongaping s.nw. | woongapings | verskil in huismarkgeleenthede vir ryk en arm mense. | SINONIEM(E): woonkloof

woordenaar s.nw. | woordenaars | beoefenaar van die woordkuns; iemand wat deur die medium van taal, kuns voortbring

woordmissiel s.nw. | woordmissiele | (figuurlik) woord/uiting wat iemand se gevoelens, byvoorbeeld van trots, eiewaarde, eer, waardigheid, en so meer, gewoonlik in ’n redelik ernstige mate, seermaak: Gelukkig het ons sosiale media vir ons woordmissiele om die spanning te ontlaai (Sandra Botha, Vrye Weekblad, 12 Julie 2019).

woordwolk s.nw. | woordwolke | woordwolkie |
1
elektroniese beeld wat aandui watter woorde en idees in 'n bepaalde teks voorkom: ’n woordwolk van ’n toespraak In die woordwolk hieronder dui die grootte van ’n woord en idee die belangrikheid (dus herhaaldelike gebruik) daarvan aan. Hoe groter die woord, hoe belangriker is dit in die staatsrede (Jo-Ansie van Wyk, Vrye Weekblad, 14 Februarie 2020).

2
enige beeld wat ’n aantal woorde saamgroepeer in ’n vorm wat naastenby aan dié van ’n wolk laat dink. | ENGELS: word cloud


wraakpornografie s.nw. [geen meervoud] seksueel suggestiewe foto’s/video’s van iemand wat sonder sy/haar toestemming aanlyn geplaas of op ’n ander manier gedeel en versprei word, tipies deur iemand met wie die slagoffer tevore in 'n seksuele verhouding was: Die wetsontwerp op aanlyn misdaad dien nog voor die parlement en bevat ’n hele hoofstuk oor vyandige kommunikasie, maar dis hoofsaaklik gemik op wraakpornografie en boodskappe wat bedoel is om mense, of groepe mense, te teiken (Vrye Weekblad, 21 Februarie 2020). S. beweer … sy is ’n slagoffer van sogenaamde wraakpornografie – die verspreiding van seksueel eksplisiete beelde of video’s sonder iemand se toestemming – en dat J. haar seksueel aangerand het (Julian Jansen, Rapport, 22 September 2019). Dit staan bekend as wraakpornografie ... Jy neem jou geliefde se sekskapades skelm af en dan, wanneer die verhouding versuur, stuur jy die seksvideo die hele wêreld vol (Netwerk24, 28 Julie 2014). | ENGELS: revenge porn

Wuhangroet s.nw. | Wuhangroete | voetgroet

Wuhanvirus s.nw. [gewoonlik enkelvoud] (patologie, geneeskunde) Covid-19