Bygewerk op 21 Februarie 2021
Redakteur: Jana Luther

Van Oktober 2019 af word hedendaagse taalgebruik – nuwe woorde, nuwe betekenisse, nuwe uitdrukkings, asook oues wat dalk elders in die slag gebly het – hier bewerk. Met uitsondering van beeld, klank en addisionele teks word die artikels ook in Pharos Aanlyn opgeneem. Onthou dat dit ’n lewende woordeboek is wat heeltyd groei en verander. Sluit aan by ons leesprogram en help ons.

Klik hier vir die lewende woordeboek, wat deurlopend aangevul word:


Indeks | A | B | C | D | E | F | G | H | I | J | K | L | M | N | O | P | Q | R | S | T | U | V | W | X | Y | Z | 1 | 2 | 3 | 4 | 5

jafel s.nw. | jafels | [na analogie van: wafel] (kookkuns) Ook (uit Engels) jaffel toebroodjie met ’n vulsel, toegeknyp en gerooster in ’n spesiale toestel (= jaffelyster) wat aan ’n wafelpan herinner, maar wat in plaas van laasgenoemde se kenmerkende blokkiespatroongebak ’n sirkelvormige/pasteivormige toebroodjie lewer, saamgepers om die rand (sodat die vulsel nie uitloop nie) en met ’n kenmerkende spiraalpatroon daarop afgedruk: Die jafels is baie vinnig en maklik om te maak omdat die maalvleis vooraf berei word (Die Burger, 7 Junie 2019). Jafels is basies net ronde snackwiches wat jy op die kole kan maak (Son, 7 Junie 2019). Besoek die kermis vir gebak, plante, geskenke, pannekoek, potjiekos, jaffels en baie ander eetgoed (Die Burger, 29 Februarie 2012). Vir jaffels: Smeer die brood en draai die snye om sodat die gesmeerde kante onder lê. Skep ’n lepelvol maalvleis in die middel van elke tweede sny brood. Bedek met die ander snye brood en knyp toe in ’n jaffelyster sodat die gesmeerde kante van die brood teen die yster is (Arina du Plessis, Landbouweekblad, 5 Mei 2015 ). | ENGELS: jaffle
OORSPRONG:
Oorspronklik handelsnaam van die rooster, Jaffle, afgelei van waffle, in 1949 in Australië deur dr. Ernest E. Smithers as patent geregistreer.

samestellings:
jaf(f)elmaker | jaf(f)elpan | jaf(f)elyster


jaffel s.nw. | jaffels | (uit Engels, kookkuns) jafel

jaffle s.nw. | jaffles | (Engels, kookkuns) jafel

jantjie s.nw. | jantjies | [verkleinwoord] (kookkuns, weinig gebruiklik) mieliebrak

jappifikasie s.nw. [geen meervoud] (informeel) gentrifisering

jas s.nw. | jasse | jassie |
1
kledingstuk   | Engels: coat

2
(figuurlik) haarbedekking; pels   | Engels: coat

3
(figuurlik) iets wat om iets anders vou; omslag: Die oplossing? Twee verskillende jassies vir jou wynbottels – deur ’n aparte reeks vir supermarkte te skep, los dit [die ander etiket] vir lojale restaurant- en kroegklante (Richard Holmes, Vrye Weekblad, 14 Junie 2019). | Engels: jacket


je ne sais quoi woordgroep [letterlik: ek weet nie wat nie] (Frans) iets ondefinieerbaars; ’n kwaliteit wat moeilik is om te beskryf: Tog moet dié motors ook daai mistieke element bevat wat maak dat hulle uitstaan in die skare; die je ne sais quoi waarna die Franse verwys (Christo Valentyn, Beeld, 11 Oktober 2011). Tee is goed en wel, maar om ’n glas wyn oop te maak, is ’n okkasie. […] Jy drink dit (verkieslik) stadig en met oorleg, en daar is ’n soort ongeërgde je ne sais quoi daaraan waarby tee eenvoudig nie kan kers vashou nie (Annelize Visser, Vrye Weekblad, 26 April 2019). As ’n Afrikaanspratende reik na Frans en byvoorbeeld sê: ‘Hy het ’n sekere ... je ne sais quoi’, klink sy miskien effens presieus, maar ook geleerd, belese en berese (Deborah Steinmair, Vrye Weekblad, 16 Augustus 2019). | ENGELS: je ne sais quoi

jentoe s.nw. (weinig gebruiklik, verouderd) jintoe

jerseymoue deel van woordgroep (informeel) | ENGELS: jersey sleeves
UITDRUKKING(S):
jerseymoue vir hande hê lui wees; niks wil doen nie: (Sharon Becornie, Kuier, 15 Mei 2019).


jimpels s.nw., b.nw. [gewoonlik predikatief] (lekties)
iemand is jimpels iemand het ’n groot lus vir of ’n sterk drang na iets, veral seks: ’n Woord wat algemeen in die Weskus en Namakwaland gebruik word is jimpels. Wie ken die woord? Dit word basies gebruik vir “iemand wie se lus op die grond sleep” om te beskryf sonder om bar te raak (Marcel Upfold, Facebook, 17 Januarie 2021).


jintoe s.nw. | jintoes | (informeel, lekties, afkeurend) Ook (weinig gebruiklik, verouderd) jentoe vrou of man wat (volgens die mening van die spreker) losbandig, seksueel onverantwoordelik/onaanvaarbaar, optree; prostituut: Hoe kan jy “doodgelukkig” wees met ’n ander vrou se man wat niks anders as ’n manlike jintoe is nie? (Antie Mona, Son, 22 Julie 2019 ). Dit is tyd dat jy nou tou opgooi en besef dat jy nooit die jintoe uit hom sal kry nie (Antie Mona, Son, 19 Junie 2019). Op die Cape Flats is ’n man ’n hoerpyp. Die woord “jintoe” word ook vir ’n man gebruik, waarby ons “jintoeliena” vir die vrou gebruik om haar meer bedônirt te maak (Mavis Vannie Lavis, in die groep Vloek, FB, 15 Oktober 2019). Daai twee meire wat so baklei oor een man is niks anders as tweedehandse jintoes nie (Son, 29 April 2019). | ENGELS: prostitute

jintoelina s.nw. | jintoelinas | (informeel, lekties, afkeurend, skertsend) vrou wat (volgens die mening van die spreker) losbandig, seksueel onverantwoordelik/onaanvaarbaar, optree; prostituut: Op die Cape Flats is ’n man ’n hoerpyp. Die woord “jintoe” word ook vir ’n man gebruik, waarby ons “jintoeliena” vir die vrou gebruik om haar meer bedônirt te maak (Mavis Vannie Lavis, in die groep Vloek, FB, 15 Oktober 2019). | ENGELS: prostitute
KYK OOK: jintoe


jirlikheid tussenwerpsel (eufemisties, gesproke taal) uiting van verbasing/ontsteltenis/verergdheid/beklemtoning/ens.: Ek geniet my werk, jirlikheid, verskriklik. In die natuur, waar ek wil wees. Ek is ’n plaasklong (Andy Paulse, Koue Bokkeveld, Rapport, 19 Junie 2016). O, jirlikheid, nee, nee. (Rapport, 19 Augustus 2018). | ENGELS: gosh | boy

jissou tussenwerpsel (eufemisties, gesproke taal) uiting van verbasing/ontsteltenis/verergdheid/beklemtoning/bewondering/ens.: Jissou, Herman, dankie vir vandag se treffende stuk in die Rapport (Talitha Kieser, Facebook, 3 Junie 2018). Jissou, en hier vlieg ’n ou op. En hy sê: Kom sê jy buitekant wat jy nou gesê het … | ENGELS: gosh | boy

jojo s.nw. | jojo’s | speelding   klimtol. | ENGELS: yo-yo
UITDRUKKING(S):
jojo speel (te) maklik van opinie/mening/deuntjie verander; die een dag sus doen/sê en die ander dag so: Ons moet egter daarteen waak om jojo te speel: Vandag is C. ons groot hoop, môre is hy ruggraatloos, dan is hy weer ’n leier wat ons deur die drif kan trek. (Max du Preez, Vrye Weekblad, 27 Junie 2019).


juggle ww. | het gejuggle | (Engels)
1
by herhaling twee of meer voorwerpe in die lug opgooi en vang sonder om een te laat val: Hy is nie ’n gewone bedelaar nie. In plaas van om te staan met ’n bordjie, het hy geleer hoe om te juggle (Simon Sonnekus, Netwerk24, 15 Maart 2017). Die woord wat my hier gebring het, is daardie nemesis van subs: juggle. Jy weet, die akrobatiese manipulering van balle. Miskien weet party van julle wat dit volgens die woordeboeke is: In Afrikaans “jongleer” ’n “jongleur”. Niemand in my familie en vriendekring het ’n blou benul gehad wat dit konstateer nie. “Juggle” is wat ons sê wanneer ons juggle bedoel. […] So wat van jongleer? Hy staan in woordeboeke en word af en toe opgesoek en gebruik. Maar amper altyd vind jy die “Engels” agterna in hakies. Wanneer word juggle Afrikaans? (Marius Visser, Netwerk24, 11 Januarie 2020). | SINONIEM(E): wiggel | jongleer

2
(figuurlik) (a) (met moeite) verskillende aktiwiteite in ’n bepaalde periode inpas: Met my wat moes juggle om na die kinders te kyk en ook vir Crystal te gaan besoek by die hospitaal – alles het net vir my te veel geraak (Luwayne Bouwers, Kuier, 20 November 2020). Van 8:00 tot 15:00 was sy in leerder-mode en van 3:00 tot 4:00 die nag het sy haar skoolwerk gedoen. Die res van die dag was aan haar man, kinders en gemeenskap toegewy. Saans het sy nog saam met haar man huisbesoek gedoen. Dit was altyd ’n kwessie van tyd en dinge juggle, maar sy het dit gedoen (Kuier, 6 Augustus 2020). (b) jou tyd so beplan dat jy verskillende dinge gelyktydig of in kort opeenvolging van mekaar kan doen: Ons kon saam tyd deurbring, nuwe vaardighede leer soos om ons tyd te juggle, en om stil te word en ons huisie te kan geniet (Elana Afrika-Bredenkamp, Huisgenoot, 8 Mei 2020). | ENGELS: juggle


juigkommando s.nw. | juigkommando’s | juigkommando’tjie | (groep) vurige ondersteuners: Die jeuglede het geleer positiewe burgerskap beteken nie om ’n juigkommando van ’n politieke party te wees nie (Danie Langner, Beeld, 1 November 2017). Anders as sy juigkommando is die Europese Unie nie beïndruk deur sy beloftes en bravado nie (Adri Kotzé, Vrye Weekblad, 2 Augustus 2019). | ENGELS: staunch supporters