Indeks | A | B | C | D | E | F | G | H | I | J | K | L | M | N | O | P | Q | R | S | T | U | V | W | X | Y | Z | 1 | 2 | 3 | 4 | 5


IAAF afk. [Engels: International Association of Athletics Federations.] Internasionale Vereniging van Atletiekfederasies


idealiter bw. (weinig gebruiklik) ideaal gesien/gesproke: My punt was en is egter presies dat die soort bestaan wat Goosen idealiter vir “Afri­kaners” in Suid-Afrika in die voor­uitsig stel, die soort lewe is wat onder apartheid aan die orde was (Lesersbrief, Netwerk24, 18 Februarie 2014). | TEENOOR: normaliter

identiteitspolitiek s.nw. [geen meervoud] (uit Engels) politiek bedryf vanuit die sosiale identiteit van ’n bepaalde (minderheids)groep, saamgesnoer deur ’n sterk gevoel dat een of ander maatskaplike onreg hulle aangedoen word: In die breë gesien is Suid-Afrikaanse kiesers se gedrag besig om te verander. Identiteitspolitiek, hetsy volgens volk, etniese groep, geloof of streng ideologie, gaan waarskynlik al hoe meer aanvaarbaar word (Ina Gouws, Vrye Weekblad, 17 Mei 2019 ). Identiteitspolitiek kan verwys na politieke bondgenootskappe wat gevorm word vanweë gedeelde identiteite naas ras: godsdiens, kultuur en etnisiteit is alles voorbeelde van politieke raakpunte (Paul Berkowitz, Rapport, 7 Julie 2019). “[Emily Hobhouse] het waardes van medemenslikheid gekies bo verdeeldheid en identiteitspolitiek sonder om haar identiteit prys te gee” (George Michalakis aan Kaydene Davids, Netwerk24, 7 April 2019 ). In die era van vuurwarm debatte oor identiteitspolitiek is manlikheid, veral manlike seksualiteit, en wat dit vir wie beteken, voortdurend onder die vergrootglas (Hannelie Booyens, Vrye Weekblad, 31 Mei 2019). | ENGELS: identity politics

=ie woorddeel [in sametrekkings] (lekties)
1
nie: gaatie (= gaat nie) Eerstens, ekke gaatie nog slange hang nie. (Son, 16 Februarie 2017 ). moetie (= moet nie) veranderie (= verander nie) wattie (= wat nie) ’n Taal wattie veranderie, is ’n taal wattie groei nie. (Shirmoney Rhode, LitNet, 4 November 2019). wassie (= was nie) Dit wassie lankie toe stuurie bleek man van die kasteel 'n moerse trop bleek gangsters om ôs te rol (Jeremy Vearey, Vrye Weekblad, 5 April 2019).

2
die: innie (= in die) oppie (= op die) Innie aane het hy soema sy kombêse en sy kussings gan hal, dan lê hy oppie koue vloe (Chase Rhys, Kinnes, 2018). sallie (= sal die) Ienagge ma sallie selle doen (Chase Rhys, Kinnes, 2018).


IE afk. intellektuele eiendom. | ENGELS: intellektuele eiendom | IP

iemaan s.nw. [geen meervoud] (Islam) geloof: opregte iemaan.

ienagge onbep.vnw. (lekties) enige: Ienagge ma sallie selle doen (Chase Rhys, Kinnes, 2018). | ENGELS: any

ieqaamah s.nw. (Islam) aanroep wat gebed/salaah voorafgaan: ’n Manspersoon dra normaalweg die ieqaamah voor, terwyl hy staan en in die rigting van die Ka’aba in Makkah gedraai is
(Moosa Patel, Islam vir bekeerlinge, belangstellendes, vreemdelinge en nuwelinge).


ieshaa s.nw. [gewoonlik enkelvoud] (Islam) isjaai

iftar s.nw. [gewoonlik enkelvoud] maaltyd wat Moesliems eet sodra die son gesak het, gedurende die maand Ramadaan, wanneer daar gevas word: Die meeste Maleiers gebruik steeds ’n uitdrukking soos “boekatyd” (tyd om die vas te beëindig) en “suhur” (die eerste maaltyd van die dag) in Kaapstad, maar die Arabiese uitdrukking “iftar” (beëindig die vas) word toenemend gebruik. In Maleis is dit “buka puasa” (Ismail Lagardien, Vrye Weekblad, 15 Mei 2020).
samestellings:
iftar(-)feesmaal: Die Moslem-gemeenskap hier [in Doebai] sluit graag ander by hul planne in en ons het die voorreg gehad om ’n iftar-feesmaal by te woon waar ons met multikulturele gesinne ’n tafel gedeel het (Bonita Peens, Baba & Kleuter, 23 September 2019). | iftar(-)maaltyd: “Ek kan my nie voorstel dat Ramadaan sonder Tarawih is nie,” het hy gesê, met verwysing na bykomende gebede wat by die moskees plaasvind ná die iftar-maaltyd, waarmee Moslems hul vas breek (Netwerk24, 21 April 2020).


IG afk. intellektuele goedere; intellektuele eiendom. | ENGELS: intellectual goods | IP

imbawula s.nw. [meervoud] (Zoeloe) mbawula

impepho s.nw. [geen meervoud] (Xhosa) krui wat tydens reinigingseremonies gebrand word: Dit was ’n diep en donker gatvolheid van ’n land se mense wat beter verdien. Ek kon dit voel sprei, soos ’n wolk impepho – ’n smeulende, verligtende rook van erkenning en woede wat deur die land versprei het (Anneliese Burgess, Vrye Weekblad, 13 Desember 2019). N. kom in die halfskemer op, wuif brandende impepho om bose geeste af te weer, mompel inkantasies en bestraffings soos “hamba, satan” (Deborah Steinmair, Netwerk24, 6 Oktober 2017). Die werk heet “Impepho”, die woord vir tradisionele wierook wat gebrand word om met die voorouergeeste te kommunikeer (Willem de Vries, Netwerk24, 13 Junie 2014).

implantaat s.nw. | implantate | (verouderend) Ook inplantaat liggaamsvreemde element, byvoorbeeld van metaal of plastiek, wat chirurgies in die liggaam van ’n mens ingevoeg/ingeplant word: Vroue [wat ’n mastektomie ondergaan het] kan óf ’n implantaat-rekonstruksie kies óf ’n outoloog- of “flap”-rekonstruksie. Eersgenoemde verwys na die inplant van ’n implantaat wat [’n soutoplossing] of silikoonjel (of ’n kombinasie van die twee) bevat onder die pektorale borsspier. (Karla Janse van Vuuren, Rapport, 14 Oktober 2018). Kunsgebitte, ’n plaatjie, implantate en brûe kan kos en bakterieë vasvang (Huisgenoot, 3 Mei 2019). Spasies tussen tande kan met harsmateriale opgevul word. Soms word porseleinkrone gebruik om dié probleem op te los. Spasies waar tande afwesig is, kan toegemaak word met verwyderbare kunsgebitte, kroon- en brugwerk, of implantate (Die Burger, 29 Mei 2000). | SINONIEM(E): inplanting | ENGELS: implant

in vitro-vleis s.nw. [geen meervoud] kweekvleis

inblykonsert s.nw. | inblykonserte | Ook binneblykonsert | binneblykonserte | konsert, opvoering of uitvoering wat oor die internet gestroom word sodat mense in hulle huise daarna kan kyk, veral in 'n tyd van inperking of kwarantyn, soos tydens ’n epidemie: I. vermaak sy aanhangers in hierdie inblykonsert met van sy gewildste treffers en ook met 'n paar verrassings en opwindende gasverskynings (Computicket). | ENGELS: stay-in concert

indlamu s.nw. [gewoonlik enkelvoud] (Zoeloe) tradisionele Zoeloe-dans waarby die danser sy voete so hoog as moontlik lig en hard op die grond neerbring: Charlie het vir Johnny geleer hoe om masikande-musiek op die kitaar te tokkel en die basiese passies van die indlamu-dans geleer (Chris du Plessis, Vrye Weekblad, 19 Julie 2019). Die Indlamu-dans bevat elemente van die tradisionele Zoeloe-oorlogsdans, asook al die fisieke komponente wat ’n stryd verteenwoordig: die oorlogskreet, die skielike aantog, die harde voetstampery om ’n slag teen die vyand te simboliseer, die regterhand in die lug wat kamma ’n spies vashou, en die linkerhand wat ’n denkbeeldige skild dra. Die dansers wat op hul rug val, is later by die choreografie ingewerk en kon op ’n oorwinning of ’n nederlaag dui (Chris du Plessis, Vrye Weekblad, 19 Julie 2019).
KYK OOK: giya





indringerware s.nw. [versamelnaam] (rekenaar) skadelike sagteware waardeur kuberaanvallers tot ’n rekenaar toegang kan verkry.: Skelms vervals die e-pos van ’n koerierdiens en heg ’n aanhangsel aan wat glo die aanwysings bevat na ’n pakhuis waar ’n pakkie vir die slagoffer wag.  Die aanhangsel bevat indringerware wat die kuberkraker toegang tot die slagoffer se rekenaar gee (Petrus Malherbe, Netwerk24, 2 September 2020). | SINONIEM(E): kwaadwillige sagteware | skadeware | wanware | ENGELS: malware

infantiliseer ww. | het geïnfantiliseer |
1
soos 'n kind behandel: Jy hoef net na die spesiale stem te luister wat soveel jonger mense aansit as hulle met ouer of sieklike mense praat om te besef hulle projekteer hulle eie houdings op ouer mense. Hulle is neerbuigend en infantiliseer hulle. Ouer mense het hierdie tipe behandeling begin aanvaar, en miskien selfs begin verwag (Anneliese Burgess, Vrye Weekblad, 8 Mei 2020).

2
soos 'n kind (laat) optree: “Dit wil vir my voorkom asof baie mense hulself infantiliseer deur hul tyd met inkleurboeke te verwyl. Maar waarom sal ek lelik wees daaroor? Ek wens ek was die soort mens wat daaruit plesier kon put om rustig te sit en prente inkleur (Jonathan Ball aan Murray La Vita, Netwerk24, 16 Oktober 2015). | SINONIEM(E): verkinderlik | ENGELS: infantilise | infantilize

samestellings:
infantilisering


infeksiekurwe s.nw. | infeksiekurwes |
1
grafiese voorstelling van die getal/aantal mense wat met ’n infeksiesiekte besmet is: Die poging om die opwaartse infeksiekurwe af te plat, dus om die pas waarteen mense siek word, te verlangsaam om sodoende die druk op gesondheidsdienste te verlig, is nog op koers (Max du Preez, Vrye Weekblad, 30 Maart 2020). | SINONIEM(E): infeksiekromme | besmettingskurwe | besmettingskromme

2
(metonimies) getal/aantal mense wat ’n infeksiesiekte opgedoen het. | ENGELS: infection curve


infeksierisiko s.nw. | besmettingsrisiko’s | gevaar wat 'n individu loop om deur 'n infeksiesiekte besmet te word. | SINONIEM(E): infeksiegevaar | besmettingsgevaar | besmettingsrisiko | ENGELS: risk of infection | danger of infection

infeksieroete s.nw. | infeksieroetes | roete/weg waarlangs ’n individu met ’n infeksiebron besmet raak. | SINONIEM(E): besmettingsroete | besmettingsweg | ENGELS: route of infection

infeksie-tsoenami s.nw. [gewoonlik enkelvoud] Ook infeksie-tsunami skielike, skerp styging van die getal pasiënte wat simptome van ’n infeksiesiekte toon. | ENGELS: infection tsunami

infeksievrees s.nw. | infeksievrese | vrees om met ’n infeksiesiekte op te doen. | SINONIEM(E): besmettingsangs | besmettingsvrees | ENGELS: fear of infection

infodemie s.nw. | infodemies | (informeel) groot hoeveelheid (vals) inligting oor ’n probleem of vraagstuk wat vinnig, hoofsaaklik via sosiale media versprei en die vorming van ’n feitelik betroubare beeld daarvan verhinder: Dr. Tedros Adhanom Ghebreyesus, direkteur-generaal van die WGO, het [...] op ’n kongres in München, Duitsland, gesê: “Ons veg nie net teen ’n pandemie nie; ons beveg ’n infodemie” (Rapport, 23 Februarie 2020). | SINONIEM(E): inligtingsepidemie | ENGELS: infodemic
OORSPRONG:
Samevoeging van informasie + epidemie.


infografiek s.nw. | infografieke, (versamelnaam) infografika | visuele voorstelling van gegewens in die vorm van ’n grafiek of diagram: As jy weer om ’n lening aansoek doen of ’n kredietfasiliteit gebruik, is dit die moeite werd om te weet of jy goeie of slegte skuld aangaan. Ons infografiek verduidelik die verskil (Sanlam.com, 7 Maart 2019). Media24 se hoof van weeklikse tydskrifte som [Huisgenoot se] suksesresep só op: “Ek dink dis ’n mengsel van ‘o, my liewe hemel, ek het nie dit geweet nie’, van skinderstories tot wenresepte, infografieke vir die kleinspan, en daardie onweerstaanbare brokkies nuus (Huisgenoot, 20 Mei 2016). Gebruik die interaktiewe infografika so: Vind ’n spesifieke skool in die lys en hou jou rekenaarmuis oor die kolletjie. Só sal jy kan sien hoe die skool se wiskunde-prestasie in 2018 se matriek-eindeksamen met dié in 2017 vergelyk (Netwerk24, 13 September 2019). | ENGELS: infographic
OORSPRONG:
Sametrekking van info(rmasie) + grafiek

KYK OOK: infografika


infografika s.nw.
1
[geen meervoud] kuns en wetenskap om gegewens visueel in die vorm van grafieke en diagramme voor te stel. | ENGELS: infographics

2
[versamelnaam] infografiek

OORSPRONG:
Sametrekking van info(rmasie) + grafiek


inkommer s.nw. | inkommers | inkommertjie | iemand wat van elders gekom en hom/haar in ’n bepaalde gebied gevestig het: Wit Suid-Afrikaners sal op ʼn bepaalde wyse altyd inkommers wees (Piet Croucamp, Vrye Weekblad, 7 Junie 2019). | ENGELS: newcomer

inligtingstorting s.nw. | inligtingstortings |
1
’n groot hoeveelheid data wat van een rekenaarstelsel, -lêer of toestel na ’n ander verskuif word, soms sonder toestemming deur byvoorbeeld kuberkrakers: Die praktyk van inligtingstorting [het] ’n groot omwenteling in joernalistiek teweeggebring. […] Hierdie stories sou nie moontlik gewees het sonder die lek van groot hoeveelhede geheime data deur bronne nie (Herman Wasserman, Vrye Weekblad, 19 April 2019).

2
’n groot hoeveelheid (agtergrond)inligting op een slag aangebied in ’n vertelling of berig. | ENGELS: data dump | info dump


innie sametrekking ie

inperking s.nw. | inperkings |
1
handeling of daad van iemand in te perk: Atlete wat verbode middels gebruik tydens die 21 dae van inperking, moet maar bid die tekens van dié middels verdwyn uit hul stelsel voordat die Suid-Afrikaanse Instituut vir Dwelmvrye Sport (Saids) weer met sy toetse kan voortgaan (Tinus van Staden, Netwerk24, 31 Maart 2020).

2
toestand van (om ’n spesifieke rede) te moet bly in ’n plek wat jy (vir ’n bepaalde tyd) nie mag verlaat nie: Die premier het ’n beroep op die inwoners gedoen om die regulasies tydens die staat van inperking na te kom (Malherbe Nienaber, Netwerk24, 31 Maart 2020). Landbouprodukte wat as gesond geag word, soos knoffel, suurlemoen en gemmer, se pryse het skerp gestyg sedert die meeste van die land se inwoners vanweë die amptelike inperking in afsondering is (Adele Engelbrecht, Landbouweekblad, 31 Maart 2020). Ons is nou in ‘n staat van inperking en moet by die huis bly (Anneliese Burgess, Vrye Weekblad, 27 Maart 2020). Die inperking kan langer duur indien die kurwe van nuwe Covid-19-infeksies nie afplat nie (Hugo Pienaar, Vrye Weekblad, 27 Maart 2020). | ENGELS: confinement | lockdown

samestellings:
inperkingsmaatreël | inperkingsregulasie | inperkingstyd: Ons is gedurende die inperkingstyd aanlyn tot u diens.

KYK OOK: grendeltyd


inperktyd s.nw. | inperktye | [ook met hoofletter] tyd van inperking of (self)kwarantyn: Danksy tegnologie kan Alkoholiste Anoniem (AA) se lede steeds in die inperktyd vergaderings “bywoon” (Jana Smit, Rapport, 3 Mei 2020). Jéan Restaurant, en nog 112 siele op Klein Roosboom is nou agter slot en grendel. Hierdie inperktyd of grendeltyd in ons tuiskluise sal beslis verdieping op vele vlakke bring (Karin de Villiers, Facebook, 27 Maart 2020). | SINONIEM(E): grendeltyd | ENGELS: lockdown | lock-down time
KYK OOK: inperking


inplantaat s.nw. | implantate | Ook (verouderend) implantaat liggaamsvreemde element, byvoorbeeld van metaal of plastiek, wat chirurgies in die liggaam van ’n mens ingevoeg/ingeplant word: Sy agterste tand was middeldeur gebreek en ’n mond-en-kaak-chirurg moes hom bykom, die tand verwyder en ’n inplantaat installeer (Sarie, 7 November 2011). Behandeling wat deur ’n prostodontis aangebied word, sluit in die vervanging van ontbrekende tande deur middel van tandheelkundige inplantate, kunsgebitte of die herstelling of verbetering van die voorkoms en funksie van tande deur middel van krone, inlegsels, oorlegsels, wortelkanaalbehandeling en die regstelling van die okklusale byt asook kaakgewrig- en spierprobleme (Netwerk24, 7 September 2018). Die gesaghebbende American College of Rheumatology het bevestig dat silikon-inplantate geensins pasiënte se risiko verhoog om gewrigsiektes of enige ander siektes te ontwikkel nie (Die Burger, 29 Mei 1997). | SINONIEM(E): inplanting | ENGELS: implant

insek s.nw. | insekte | insekkie, insektetjie |

Bontskapies en beeruile, bloutjies en bruintjies

Dat die eerste aankomelinge uit Europa in hulle vroeë dae aan die Kaap baie van Suid-Afrika se inheemse soogdiere nog nooit gesien het nie, is algemeen bekend. Ook dat hulle baie van dié diere na diere elders genoem het, soos Afrika se seekoei, wat hulle met die Nederlandse zeekoe verwar het, terwyl die woord “zeekoe” in Nederlands g’n seekoei aandui nie, maar ’n doejong, ’n seedier wat soos ’n rob lyk. Die woord “doejong” beteken in Maleis, waar dié naam sy oorsprong het, ‘vrou van die die see’, of ‘meermin’. Afrika se seekoei heet in Nederlands ’n nijlpaard, ’n samestelling van die woord “Nyl”, die riviernaam, plus “perd”. Letterlik, dus, “rivierperd”, wat op sy beurt kom van die oorspronklike Grieks, “hippopótamos”, wat ons in Engels steeds as “hippopotamus” ken en dikwels tot “hippo” verkort – ’n samestelling van die oorspronklike Griekse woord “híppos” (‘perd’) en “potamós” (‘rivier’).

Nog so ’n voorbeeld is die Afrikaanse woord “meerkat”. Die diertjie wat ons as ’n meerkat ken, heet in Nederlands ’n stokstaartje, aangesien die woord “meerkat” in Nederlands na ’n hond(s)aap verwys en “groene meerkat” na ’n blouaap.

Oor dié deurmekaarspul het prof. Gerhard van Huyssteen verlede jaar in dié interessante podsending gesels. Luister gerus daarna in VivA se Afrikaansjoernaal.

Wat my laat wonder het: Hoe het dit oor die eeue heen met die benoeming van ons ongewerweldes gegaan? Insekte, spinnekopagtiges, oorkruipers, duisendpote, wurms, wat volgens Wikipedia tussen 70 en 90 persent van alle diersoorte uitmaak. Daginsekte, houtinsekte, huisinsekte, snawelinsekte. Nuttiges, soos bye. Giftiges, skadelikes, tussengashere van parasitiese siektes. Die vlieëndes en kruipendes wat die meeste van ons laat gril, en wat ons gedurende ons leeftyd, doelbewus, per ongeluk, dikwels salig onbewus, by die miljuisende tot ’n grusame einde laat kom.

Hoeveel van dié diertjies ken ons by die naam?

Die Woordeboek van die Afrikaanse Taal (die WAT) wemel van hulle. Hier is ’n handjie vol:

Die asynaaltjie is ’n klein, draadvormige, deursigtige diertjie wat in asyn en ander gistende, organiese stowwe leef.

Bontskapies, beeruile, bloutjies en bruintjies, dartelaartjies en dikkoppies, herfsblaarswerwers en heuningspringertjies, karoodansertjies en -skollies, kopervlerkies, koolwitjies, kwaggasandmannetjies en rooibroekkonstabels. Hulle is almal skoenlappers.

Boomsingertjies, sonroepertjies, die sonbesies, boombesies, hoor ’n mens op warm somerdae skril.

Die boerkainja is ’n wollerige, geelbruin tor wat saans uit die grond kom as hy lig gewaar.

Hooiwaens, ook bokwaentjies genoem, lyk soos spinnekoppe wat jag met knyptangagtige kake. Onder klippe of stompe, in klipskeure, onder dooie blare en oor die bas van bome beweeg hulle stadig voort op lang dun pote, die tweede paar langer en dunner as die ander.

Om vyande af te skrik, laat die bombardeerkewer met ’n hoorbare knal salpetersuurdruppels uit sy agterlyf los. (In die volksmond word hy ook poepgaatjie, of poepgogga, genoem.)

Gomwerpers, die soldate van sekere rysmiersoorte, weer indringers en vyande af deur ’n klewerige stof uit hulle monddele te spuit.

Brandassies, ook warmas, warmassies of doemdoempies, is klein, swart muggies. In die somer vlieg hulle in swerms en veroorsaak ’n brandende gejeuk waar hulle teen jou vel vasvlieg.

Broekmannetjies is ruspes. Om hulle lyf weef hulle ’n sakkie van sydrade en plak buite-op ’n laag stokkies vas. Hierin kan hulle hulle terugtrek vir beskerming.

Dikpens, ook abraham-boekpens of koringkrekel, is die grieselrige (?) koringkriek.

As die donderbesies, dondervliegies of onweersbesies, klein hardedopkewertjies, saans rondvlieg, is die reën glo naby. Ook as die dolfie baie dons het. Die skimmelagtige afskeiding op die rug van dié vaal, plat toktokkie laat hom glo lyk soos ’n vrou met ’n karos, sê mense in verskillende dele van die land. Vandaar sy ander naam: fytjie-abbakaros.

Nog sulke kewers met 'n “pak” op die rug is die oudak, ouvelskoen, pakos(sie), soutpannetjie, vermuftejan(tjie), skimmeljapie en skimmeljantjie. Die skimmeljantjie is ’n kewer wat lyk of daar wit stukkies skimmel aan sy dop kleef.

’n Ander toktokkie is die blinkswart ghannaghoetjie, of padlopertjie. Met sy gepunte agterlyf klop-klop hy teen die grond. Dié gewoonte en ’n wit kolletjie onder sy maag besorg aan hom nog twee name: klopgatjie en briewedraertjie.

Die toktokkies is, volgens die WAT, “doodhouers”, of “doodhoubesies”, omdat hulle by die geringste aanraking oomblik verstil. So ’n dooitoktokkie wek in elke opsig die indruk dat hy dood is. So beskerm hy hom teen vyande. (Party dae wens ’n mens dat jy dooitoktokkie kan speel.)

Die gaffelneus is ’n groot, kopergroen kewer. Op elk van sy bruingeel dekskilde het hy twee swart kolle. Die mannetjie het ’n lang, gevurkte uitgroeisel aan die kop.

Joggemlangasem is die volksnaam van verskeie soorte sprinkane, waarskynlik so genoem na die mannetjie se aanhoudende getjilp, ’n geluid wat kom van die wrywing wanneer hy sy agterpote teen sy vlerke skuur.

Die koffiepitgogga is ’n kewer wat nes ’n swartgebrande koffiepit lyk. In die Karoo en in Namakwaland word hy ook ’n sandloper(tjie) genoem.

Engels se geliefde ladybird met sy swart-en-rooi kolletjieslyf heet in Afrikaans, nes in Nederlands, liewe(n)heersbesie. Hy het ook ander name: bontbesie, skilpadjie, boom- of botterskilpadjie, botterbesie, bontrokkie, aljandertjie of giekergaker.

Maar die meeste van dié name ken ons nie meer nie.

In die omgangstaal word dié diertjies voor die voet “gogga” genoem, met streeksinonieme, dalk, soos “krukkejeus” of “kokkejis”.

Dis ’n jammerte, want gogga maak vir baba bang. Onbekend maak onbemind.

Jana Luther  



insekboerdery s.nw. grootskaalse produsering van insekte om plae of indringerplante te bestry, of met die oog op voedselproduksie: Insekboerdery: Al meer mense slaan hul tande in nuwe gier (Elsje Pieterse, Landbouweekblad, 30 Augustus 2019). | ENGELS: insect farming

insekhotel s.nw. | insekhotelle, insekhotels | (informeel) mensgemaakte, insekvriendelike voorwerp/struktuur wat spesiaal geskep word om insekte te lok om daarin nes te maak: Die insekhotel in Babylonstoren se tuin skep ’n wegkruipplek vir insekte wat lei tot ’n gesonde omgewing met ’n gebalanseerde ekostelsel (Marchelle van Zyl, Rapport, 24 Mei 2020). ’n Insekhotel word tipies uit hout gemaak, met verskillende kompartemente (Marchelle van Zyl, Rapport, 24 Mei 2020). Insekhotelle, stene, boomstompe en waterbakke skep ’n gesonde, natuurlike omgewing in jou tuin vir ’n oorvloed dierelewe (Beatrice Moore-Nöthnagel, Tuis, 13 Januarie 2020). Om dit nóg makliker te maak vir insekte om die perseel te besoek, gaan sy probeer om deur die jaar blomme te hê en verskillende groottes gate in ’n stomp boor vir ’n soort insekhotel (Amelia Genis, Landbouweekblad, 11 Oktober 2019). | SINONIEM(E): goggahotel | ENGELS: insect hotel | insect house | bug hotel

insekmelk s.nw. [geen meervoud] melkplaasvervanger, vervaardig van proteïenmeel wat verkry word deur inseklarwes te droog en fyn te maal: In die voedselbedryf is daar tans hoofsaaklik Gourmet Grubb wat insekmelk en -roomys vervaardig en ’n insekrestaurant in Kaapstad geopen het (Elsje Pieterse, Landbouweekblad, 30 Augustus 2019). | ENGELS: insect milk

instagrambaar b.nw. | instagrambare | [met kleinletter] mooi/interessant/ens. genoeg om 'n foto van te neem; ’n foto werd: Dis nie net die vars voorkoms en Instagrambare gehalte van haar eetplekke wat mense soontoe lok nie – karnivore, omnivore en aanhangers van haaskos is ewe welkom hier (Bibi Slippers, Vrye Weekblad, 11 Oktober 2019).
OORSPRONG:
Instagram gewilde sosialenetwerkdiens en -toepassing vir die deel van digitale foto’s en video’s


internet s.nw. [geen meervoud] | ENGELS: Internet
Internet van Dinge [afkorting: IvD] Internet van Dinge

donker internet

KYK OOK: web, oppervlakweb


Internet van Dinge woordgroep › die Internet van Dinge [afkorting: IvD] [soms ook met kleinletters] netwerk van (huishoudelike en ander) toestelle wat met mikroskyfies toegerus en aan die internet verbind is sodat hulle van ’n afstand beheer kan word en ook selfstandig kan werk en kommunikeer: Dienste tussen masjiene word ook die internet van dinge (IoT) genoem – die idee om toestelle, van yskaste en geisers tot slim elektrisiteitsmeters en koffiemakers, aan die internet te koppel sodat hulle sonder menslike ingryping kan kommunikeer (Finweek, 1 Oktober 2015). Met die ontstaan van kunsmatige intelligensie, die Internet van Dinge (IoT), outonome voertuie, en alledaagse toepassings, steek ’n werklike sosiale probleem kop uit: Sal die maatskappy van die toekoms mense nodig hê om te werk? (Finweek, 18 Februarie 2016). Tegnologiese “superkragte” soos mobiele tegnologie, kunsmatige intelligensie (KI) en die Internet van dinge (IvD) moet ingespan word om die lewensgehalte van die wêreld se 7,6 miljard inwoners te verbeter (Riana de Lange, Rapport, 21 Januarie 2018). | ENGELS: Internet of Things | IoT
KYK OOK: slimomgewing


internetberoemde s.nw. | internetberoemdes | mens, dier of karakter wat in die sosiale media beroemd is en deur baie mense gevolg word: Nog ’n internetberoemde is die fronsende Doug the Pug, wat met 2,3 miljoen volgelinge spog (Gys Visser, Huisgenoot, 25 Januarie 2017). | ENGELS: internet celebrity
KYK OOK: beïnvloeder, sosialemedia-beïnvloeder


internetmagnaat s.nw. | internetmagnate | ryk en magtige internetondernemer/-entrepreneur: Die stigter van die internetreus Alibaba is moontlik die nuutste internetmagnaat wat belangstel om ’n belang in ’n koerant te kry (Netwerk24, 24 November 2015). | SINONIEM(E): kuberbaron | ENGELS: Internet magnate | Internet tycoon | techtycoon

internettrol s.nw. | internettrolle | (sosiale media) Ook aanlyn trol iemand wat gedurig op sosialemediaplatforms skoorsoek, stryery uitlok en ander ontstel: 'n sarkastiese internettrol.

internetwoede s.nw. woede wat opvlam wanneer mense hulle vir ander vererg terwyl hulle die internet en veral sosialemedianetwerke gebruik: Urbandictionary.com definieer “net rage” as volg: “Internetwoede is soortgelyk aan padwoede. Dit gebeur wanneer mense hulle vir ander vererg terwyl hulle die internet gebruik. Dit kom die meeste voor op sosialemedia-netwerke soos Facebook, waar dit gewoonlik begin in ’n gesprek (“thread”) oor politiek wat eindig in ’n moddergooiery tussen twee of meer partye” (Danie Marais, Netwerk24, 14 Februarie 2017). | ENGELS: Internet rage

interseks
b.nw. [attr. en pred.] interseksueel

s.nw. | intersekse | Ook intersekse | intersekses | | ENGELS: intersex


interseksueel
b.nw. [soms verkort tot: interseks] met of gekenmerk deur enigeen van ’n verskeidenheid aangebore toestande waarby die voortplantingsorgane of seksuele anatomie van ’n persoon nie gemaklik by tipiese definisies van vroulik of manlik inpas nie: Die aansoekers sê die besluit is ongrondwetlik omdat dit onder meer teen die menswaardigheid van LGBTIQ- (lesbiese, gay, biseksuele, transgender, interseksuele en homoseksuele/“queer”) persone diskrimineer (Jana Marx, Netwerk24, 17 September 2017). Daar word geskat dat ongeveer 2% van die wêreld se bevolking interseks is (Marteli Brewis, Kuier, 8 Junie 2018).

s.nw. | interseksuele | [soms verkort tot: interseks] (weinig gebruiklik) interseksuele persoon; interseks mens: Kragtens die dagvaarding is dit ’n grondwetlike oortreding om ’n interseks(-persoon) te dwing om ’n spesifieke geslag te kies vir ’n oorsese reis (Netwerk24, 27 Oktober 2015). | ENGELS: intersexual | intersex

KYK OOK: LGBTQIA


intimiteitskoördineerder s.nw. | intimiteitskoördineerders | persoon wie se werk dit is om tydens die verfilming van ’n rolprent/ens. toe te sien dat sekstonele en/of tonele wat naaktheid vereis, streng in ooreenstemming met die draaiboek verfilm word en akteurs nie onnodig ongemaklik voel of aan enige vorm van uitbuiting blootgestel word nie. | ENGELS: intimacy coordinator

IoT afk. [Engels: Internet of Things] Internet van Dinge

IRV afk. [afkorting van: Instituut vir Rasseverhoudinge/Rasseverhoudings ] | ENGELS: Institute of Race Relations | IRR

ISE | ISE’s | intensiewesorgeenheid: In die ISE is soms tot vier verskillende antibiotika aan [die baba] toegedien om infeksies, tipies aan premature babas, te beveg (Tharine Hurter, Kroonnuus, 28 Augustus 2018). Die eerste amptelike voorspelling van hoeveel beddens in intensiewesorgeenhede (ISE's) in die Wes-Kaap deur Covid-19-pasiënte opgeneem sou word, het aangedui 12 tot 16,5 keer meer beddens is nodig as wat tot dusver in werklikheid die geval was (Vrye Weekblad, 24 Julie 2020). | ENGELS: intensive care unit | ICU

ishaa s.nw. [gewoonlik enkelvoud] (Islam) isjaai

isicholo s.nw. [enkelvoud] (Zoeloe) tradisionele hooftooisel van ’n getroude vrou.

 PRENTE  



isiphandla s.nw. [enkelvoud en meervoud] (Zoeloe) (bok)velarmband wat om verskillende tradisionele redes deur mense van Afrika gedra word, in die Zoeloekultuur deur vroue aan die linkerarm en deur mans om die regterarm: Om sy pols dra hy ’n isiphandla, ’n armbandjie gemaak uit die vel van een van sy bokke (Hanlie Retief, Rapport, 7 Julie 2019). Die isiphandla is ’n armband wat deur Zoeloe-mans gedra word. Dit word gewoonlik van bokvel gemaak en simboliseer krag vir die draer en ’n verbintenis met die voorvaders (Erika Gibson, Vrye Weekblad, 28 Junie 2019). | ENGELS: isiphandla

isjaai s.nw. [ook met hoofletter, gewoonlik enkelvoud] (Islam) Ook Ieshaa vyfde en laaste verpligte gebed van die dag; sonondergebed: Die vyfde en laaste waqt (tyd) van die dag is Ieshaa-salaah, wat sowat een uur en tien minute na Maghrieb begin, maar wat ook later die aand voor slaaptyd uitgedra kan word. Die Fard-salaah van Ieshaa bestaan uit vier raka-ats (Moosa Patel, Islam vir bekeerlinge, belangstellendes, vreemdelinge en nuwelinge).
KYK OOK: salaah, fard


isolasie s.nw. [geen meervoud] Ook isolering (medies) Afsondering van mense met (of wat simptome toon van) 'n infeksiesiekte om te voorkom dat hulle die siekte aan ander oordra. | ENGELS: isolation
KYK OOK: kwarantyn


isolasiejurk s.nw. | isolasiejurke | (medies) beskermende jurk/bokleed/oorjas wat gesondheidswerkers teen infeksiesiektes isoleer: [Daar is ’n] tekort aan maskers en ander mediese toerusting, soos isolasiejurke (Anneliese Burgess, Vrye Weekblad, 27 Maart 2020). | ENGELS: isolation gown

isolasiepak s.nw. | isolasiepakke | (medies) beskermende oorpak wat gesondheidswerkers teen infeksiesiektes isoleer: Op die vraag of hulle voorsorgmaatreëls in die hospitaal opgeskerp het, het hy geantwoord toerusting vir aansteeklike siektes is standaard in al hul hospitale en sluit in brille en oogbeskerming, maskers, isolasiepakke en handskoene (Nellie Brand-Jonker, Netwerk24, 5 Maart 2020). | ENGELS: isolation suit

isolasiesorg s.nw. [geen meervoud] (medies) vorm van verpleging waarby pasiënte wat met dieselfde infeksiesiekte besmet is, saam, in/op dieselfde plek, geïsoleer word: Hy is as voorsorgmaatreël in isolasiesorg geplaas terwyl daar op die uitslae van sy bloedtoetse gewag is (Erika Gibson, Netwerk24, 5 Julie 2015). | SINONIEM(E): isolasieverpleging | kohortverpleging | ENGELS: cohort care | isolation care

isolasiespasie s.nw. | isolasiespasies | (informeel)
1
ruimte waarin iem. of iets geïsoleer of afgesonder is.

2
spasie rondom individue wat op ’n gesonde afstand van mekaar bly om die verspreiding van ’n infeksiesiekte te probeer voorkom: Deur die maatreël van isolasiespasie te verontagsaam stel jy jouself en lede van die publiek bloot aan moontlike besmetting (Hanlie du Toit, WAV-leesprogram, 13 Mei 2020).

KYK OOK: afstandskepping


issie sametrekking (informeel, lekties) is nie: Die skole hier by ons issie die beste nie (Chase Rhys, Kinnes, 2018). | ENGELS: isn’t

issit sametrekking (informeel, lekties) is dit: But ek wiet hoe issit om swaa te kry (Chase Rhys, Kinnes, 2018). | ENGELS: is it | it is

Itac afk. [Engels: International Trade Administration Commission] Internasionale Handelsadministrasiekommissie.

itshitshi s.nw. | amatshitshi | (Zoeloe) jong, ongetroude meisie wat nog ’n maagd is.: Die kaalbors amatshitshi (ongetroude maagde), die xgisa (ongetroude nie-maagde) in hul pers mantels, en die getroude vroue met hul ronde, breë rooi hooftooisels (isicholo) (Chris du Plessis, Vrye Weekblad, 19 Julie 2019).

IvD afk. [afkorting van: Internet van Dinge] Internet van Dinge

izimbadada s.nw. [meervoud] (Zoeloe) Zoeloe-sandale van ou motorbande gemaak. | SINONIEM(E): izingxabulela