Bygewerk op 30 Oktober 2024

Redakteur: Jana Luther | Help ons | Woordewisseling | Podsendings

Van 2020 af word eietydse taalgebruik – nuwe woorde, betekenisse, uitdrukkings, asook ouer vorme wat meestal nog nié in ander woordeboeke staan nie – intyds hier versamel en gereeld in Pharos Aanlyn bygewerk. Van November 2023 af word, met toestemming, ook ’n groot versameling taalrubrieke, -podsendings en ander -insetsels stelselmatig bygevoeg. Dit kry jy slegs hier. Tik ’n woord in die soekkassie en vind dit dadelik, indien dit in een van of in albei hierdie bronne opgeneem is – ook Engelse woorde. Onthou dat ’n lewende woordeboek, nes Afrikaans, heeltyd groei en verander. Neem aan ons leesprogram deel en help ons!

Getal trefwoorde vandag: 3 502

A | B | C | D | E | F | G | H | I | J | K | L | M | N | O | P | Q | R | S | T | U | V | W | X | Y | Z

’n Woord hoef nie altyd alles te sê nie

Die oorname van woorde uit ander tale is nie uit die bose nie, altans nie sonder meer nie. Die vernaamste tale waaruit Afrikaans deesdae woorde oorneem, is Engels, veral Amerikaanse Engels, en dan vir vak- en geleerde begrippe Latyn en Grieks.

In die Afrikaanse woordelys en spelreëls wat in 1991 verskyn het, is daar talle woorde van Engelse herkoms opgeneem, omdat sprekers wat op hulle taal let, ook dié woorde gebruik. Dit is woorde soos cheetah, chalet, charter, chevron/sjevron, chowder, cottage, establishment, faks, laser, steak, country (soos in sy sing country), stres en tjop.

Party van dié woorde wat in die 1991-AWS verskyn, moes eintlik al in die 1964-AWS, of nog vroeër verskyn het.

Nogtans het baie sprekers van Afrikaans die gevoel dat sulke ontlenings eintlik “derdegraadse” woorde is.

“Tweedegraadse” woorde is eerstens die leenvertalings soos slap skyf (uit Engels floppy disc), harde skyf (uit Engels hard disk), kompakplaat (uit Engels compact disc) en langspeler (uit Engels longplayer), en tweedens die klankaanpassings, soos laser, radar, katamaran en kultivar.

Die sprekers van Afrikaans is veral trots op eie woorde wat die sprekers self geskep het wanneer hulle leefwêreld verbreed. Dit is vir hulle eersteklaswoorde.

Die selfgemaakte woorde verhoog die taal se waarde in die oë van die gebruiker. Sulke selfgemaakte nuwe woorde waarvoor Afrikaanssprekendes waardering het, is apparatuur (Eng. hard ware), kernpersoneel (Eng. skeleton staff), kramdrukker (Eng. stapler, staple gun), programmatuur (Eng. soft ware), skimkabinet (Eng. shadow cabinet), stippeldrukker (Eng. dot matrix printer), versapper (Eng. liquidizer), volfiliaal (Eng. wholly-owned subsidiary), en waseg (Eng. colourfast).

Maar woorde waarvoor die Afrikaanssprekendes min ooghare het, is die lang-derm-woorde-wat-alle-betekenis-elemente-probeer-vasvat. Dit is eenvoudig nie hoe “lekker” woorde gebou word nie. Dink daaraan dat ’n glas (drinkding) lank al nie meer net van glas gemaak word nie, dat ’n kurk (toemaakprop) al van plastiekstof gemaak word, en dat ’n lughawe nie ’n hawe vir of van lug of in die lug is nie. Kortom ’n woord hóéf nie alles te sê wat hy beteken nie.

Buitendien hoef mens nie ’n woord weg te gooi en nuwerwetserig te vervang net omdat sy dele nie meer absoluut korrek is nie.

Ons weet almal presies wat pluimvee is. Maar in die gewone taal het dié voëls geen pluime nie, en tel hulle lank al nie meer as vee nie. Nogtans deug die woord as geheel presies vir wat hy aandui. Moet ’n geneesheer ’n man wees, net omdat ’n deel van die woord -heer is?

Dit is ’n ope vraag waarom party nuutskeppings wel inslag vind; woorde soos kassetspeler, kishou, potjiekos, pretdraf, strooisage, trutol en sweettrui.

En dit is ’n ope vraag waarom party nuutskeppings net nie wil inslag vind nie. Ek hoor graag julle GEMOTIVEERDE opinies oor blykbaar “onaanvaarbare” woorde soos trosbehuising, blêrkas, boetebessie, flaterwater, sprietui en die afkorting me. Waarom is hulle nie lekker woorde nie? En wat plaas ons in hulle plek? Help asseblief dink.

Johan Combrink, 20 September 1993 © Die Burger  

trefwoorde

Afrikaanse woordelys en spelreëls | AWS | definisiewoord | Engelse woord | klankaanpassing | leenwoord | neologisme | nuutskepping | vreemde woord



Let wel
As ’n soekwoord nie as trefwoord opgeneem is nie, word voorbeelde van die woord in ander artikels vertoon, indien dit voorkom. Soek dan met CTRL-F om sulke voorbeelde op jou rekenaarskerm uit te lig.

Please note
This dictionary mainly contains words, meanings and expressions that have not yet been included in other Afrikaans dictionaries, together with a collection of language columns, blogs, video inserts and podcasts. If a search word is not included as a headword, examples of the word in other entries (definitions, usage examples, usage notes, etc) are displayed, if they occur. Then search with CTRL-F to highlight such examples on your screen.


  Rubrieke en podsendings van 2024

Uitbundig uitgeput, maar hoera vir al die uitkykanties (Netwerk24)

Wat is 'n huis sonder sy lappies? (Netwerk24)

Lente se eerste komloertjie het geval (Netwerk24)

Taal ingespan vir diagnose van depressie (Netwerk24)

Afrikaners is plesierig dan baklei hulle so (Netwerk24)

In Afrikaans is dit 'n, nie ñ nie (Netwerk24)

As hartsmens identiteitsdief is wat gaslight (Netwerk24)

Dis Kersfees in Julie, gevul met sespuntkristalle (Netwerk24)

Jagluiperds se fluit fnuik tot die voëltjies (Netwerk24)

Kelkiewyn dra kosbare water in sy verevag (Netwerk24)

Vermy omgang met kêskuikens en melkbaarde (Netwerk24)

Kannie is dood. Lank lewe kannie! (Netwerk24)

Bruilof-wortels lê geanker in rituele (Netwerk24)

Word daar nog saans stories in jou huis vertel? (Netwerk24)

Dit is waar ’n babbeljoentjie vandaan kom (Netwerk24)

Dalk is dit nou tyd vir Red-’n-Woord-projek? (Netwerk24)

“Engels hou só Afrikaans se arms omhoog” (Netwerk24)

“Ek doen” (Netwerk24)

Afrikaans is ’n steentjie in die Afrikamosaïek (Netwerk24)

Luister mooi, stilbly is ook ’n antwoord (Netwerk24)

Die bouwerk wat ons help uitstyg (Netwerk24)

Dikdood of op ’n wilde perd die nuwe jaar in (Netwerk24)


Soek met spesiale karakters

SimboolFunksieVoorbeeld
"..."Frase"ten opsigte van"
_Een ontbrekende karaktercal_one
%Enige aantal ontbrekende karakterska%abidiol
/1-9Binne dié getal woorde van mekaar, in dié volgorde"wat lei"/7
@1-9Binne dié getal woorde van mekaar, in enige volgorde"wat lei"@7
&Vind al tweevirus & epidemie
|Vind die een of die andervirus | epidemie
#Vind die een of die ander, maar nie al twee nievirus # epidemie

Hierdie woordeboek is aan geen ander woordeboekprojek verbonde nie en word deur niemand geldelik gesteun nie. Dit is ’n onafhanklike inisiatief van die redakteur in haar vrye tyd.

Kopiereg © 2020-2024 Jana Luther